İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Borsada Açılış Fiyatı Nasıl Belirlenir? Açılış Fiyatı Algoritması Nasıl Çalışır? (Detaylı Anlatım)

Evet, sorumuz son derece basit: Borsada açılış fiyatı nasıl belirlenir?

Ama isterseniz biz soruyu biraz daha geniş kapsamlı olarak soralım ve şöyle diyelim: Borsada fiyatın tek fiyat yöntemi ile belirlendiği açılış-kapanış seansında ya da devre kesici sonrası uygulanan zamanlarda fiyat oluşumu nasıl sağlanır?

Borsada daha önce işlem yapanlar çok iyi bilecektir ki, açılış seansı sırasında herhangi bir işlem gerçekleşmez, çünkü girilen emirler belli bir süre boyunca sadece toplanır. Ve biz bu zaman dilimine emir toplama aşaması diyoruz.

Bizim borsamızda emir toplama aşaması dilimi, halihazırda normal günlerde 9.40-9.55 aralığına tekabül ediyor. Bildiğiniz gibi saat 10.00’da da zaten borsa açılıyor; daha doğrusu sürekli müzayede kısmına geçiliyor. İşte 9.55’ten saat 10.00’a kadar olan 5 dakikalık zaman aralığında da, şimdi anlatacağım algoritma devreye sokularak fiyat belirleme işlemi gerçekleştiriliyor. (5 dakikalık süre işlemlerin tamamlanmasına bağlı olarak değişebilmektedir.)

Adım Adım Açılış Fiyatı Oluşumu

Öncelikle şunu söyleyelim ki, tahtasında birbiriyle uyuşan hiç emir olmayan ya da gönderilen emirlerin tamamı piyasa emri olan paylar için açılış fiyatı hesaplanmıyor.

Ayrıca yalnızca açılış seansı gibi tek fiyat yöntemiyle fiyat belirlenen seanslara ait özel bir emir türümüz var: Denge emirler.

Denge emirlerin nasıl işlediğini yazımız içinde göreceğiz ama şimdilik şunu bilelim ki, denge emirler de piyasa fiyatlı emirlerde olduğu gibi fiyatsız ve sadece miktar belirtilerek girilir; fakat fark şudur ki, denge emirler fiyat belirleme sürecinde dikkate alınmaz, yani fiyatlamaya etki etmez; ancak piyasa emirleri, açılış fiyatının belirlenmesinde tıpkı limit fiyatlı emirler gibi belirleyici rol oynar. Yine birazdan göreceğimiz üzere, denge emirler yalnızca alış ya da satışlarda fazlalık kalırsa işlem görür, fakat piyasa emirleri bir açılış fiyatı varsa, açılış fiyatından muhakkak işlem konacaktır.

Açılış fiyatı belirlenme sürecinde, birden çok türde emir ekranı karşımıza çıkabildiği için, açılış fiyatı belirlenme sürecinin algoritması tek bir adımı içermiyor ve açılış fiyatı sadece tek bir fiyat olabileceği için, eğer eşleşme kuralları 2 ya da daha fazla fiyatı işaret ediyorsa, bunu teke düşürmek için algoritmanın diğer adımları sırayla işlemeye başlıyor ve ta ki tek fiyat kalana kadar bu eleme devam ediyor.

Açılış fiyatı belirlenirken ilk olarak, en çok işlem miktarının gerçekleşmesini sağlayan fiyatın açılış fiyatı olacağı kuralını dikkate alıyoruz. Dolayısıyla en çok işlem miktarını gerçekleştirecek yalnızca tek bir fiyat seviyesi varsa, o fiyat tartışmasız açılış fiyat olacak ve algoritma diğer adımlara geçme lüzumu hiç duymayacak.

Örnek Durum 1.

Yukarıda emir toplama aşaması boyunca sisteme girilmiş emirlerden oluşan örnek bir ekran görüyoruz. Ekranın alış kısmına baktığımızda, MKT ile gösterilen 10 adetlik piyasa emirleri dahil toplamda 135 lotluk alış emri olduğunu anlıyoruz. Yine görüyoruz ki 21,10 ve daha yüksek kademede bulunan alış emirlerinin 21,10 kademesine kadar (21,10 dahil) toplamı 60 adet ediyor. Şimdi satış tarafına geçelim.

Satış tarafına ise, emir toplama süresi boyunca toplamda 150 lot emir gönderilmiş. Yine satış tarafında 21,10 kademesine kadar toplam 65 lot emir bulunuyor.

Örnek durum tablosunun sağına baktığımız zaman 21,10 fiyatındaki eşleşme miktarı görüleceği üzere 60 lot ve en yüksek eşleşme miktarı da o seviyeye denk geliyor. Üstelik diğer kademelerde 60 lotun üstünde ya da 60 lota eşit eşleşme gerçekleştirecek başka bir seviye de yok. Öyleyse açılış fiyatı 60 lotla en yüksek eşleşmenin gerçekleşeceği 21,10 fiyatı olacak. Yani tartışmasız. 🙂

Fakat dikkat ederseniz satış tarafının 21,10 kademesine kadar toplamda 60 değil, 65 lotluk satış vardı. Yani aslında 65 lotluk satış, 21,10’dan ya da daha iyi satış (daha düşük) seviyesinden satılmaya hazırdı. Bu da demek oluyor ki eşleşme sonrası satışta 5 lotluk fazlalık kalıyor. Peki bu ne olacak? Eğer varsa, elbette yukarıda sözünü ettiğimiz denge emirlerle eşleşecek. Fakat burada satışta fazlalık olduğu için sadece alış denge emirler devreye girecek ve 5 lotluk satış fazlalığı, açılış fiyatından alış yönlü denge emirlere satılacak. Eğer emir toplama aşamasında ayrıca satış yönlü denge emirler piyasa iletilmişse de, bunlar iptal olacak.

Dikkat: Yukarıdaki örnekte hem alıştaki hem satıştaki 10 lotluk piyasa emirlerinin tamamı hem gerçekleşti hem de açılış seansındaki fiyat belirleme sürecini etkiledi. Fakat piyasaya ne kadar denge emir gönderilmiş olursa olsun, bu emirlerin yalnızca 5 lotu gerçekleşti ve bunlardan da, fazlalık satışta olduğu için, sadece alış yönlü olanlar işleme konabildi.

Örnek Durum 2.

Geldik 2. olasılığa. Örnek durum 2’de bu defa farklı bir durumla karşı karşıyayız, çünkü en yüksek miktarda eşleşmeyi sağlayacak bir değil iki fiyat kademesi bulunuyor. Böyle bir durumda da algoritmamız için çözüm basit: Eğer en çok miktarda eşleşme kuralını bir değil iki fiyat sağlıyorsa, en az miktarda kalan veren fiyat seviyesini açılış fiyatı olarak belirle. Dolayısıyla açılış fiyatımız 60 lotluk eşleşme sağlayan fakat 20 lotluk alışı dışarıda bırakan 20,00 değil, yine 60 lotluk eşleşme sağlayan fakat bu defa sadece 5 lotluk satışı dışarıda bırakan 21,10 olacak. Evet, hepsi bu kadar!

Peki ya, hem en çok miktar eşleşme sağlayan hem en az kalan veren iki eşit fiyat kademesi olursa açılış fiyatı nasıl belirlenecek? Öyleyse şimdi de 3. olası durumu gözden geçirelim.

Örnek Durum 3.

Örnek durum 3’te bu sefer de hem en çok miktar kuralımızı hem de en az kalan miktar kuralımızı sağlayan iki fiyat seviyesi ile karşı karşıyayız. Ama algoritmamız için bu durumun çözümü de basit: İki şartı da sağlayan iki fiyat varsa, hangi tarafın toplam miktarı daha yüksek ise ona göre seçim yap. Dolayısıyla alış ağırlıklı bir bir piyasada yüksek fiyat, satış ağırlıklı bir piyasada düşük fiyat açılış fiyatı olarak belirlenecek. Ekrana baktığımızda alış tarafında toplamda 1250 lot emir, satış tarafında ise 2230 lotluk emir girişi olduğunu kolayca tespit edebiliyoruz. Öyleyse piyasa satış ağırlıklı, bu yüzden düşük fiyat seçilecek ve 19,90<20,00 olduğuna göre, 19,90 açılış fiyatı olacak.

Şimdi gelelim son olasılığa… Sıkı durun, çünkü son örnekte, bir de şaşırtmaca soru soracağım size. 🙂 Önce tabloyu görelim.

Örnek durum 4.

4. Örnek durumu görüyorsunuz. Açılış fiyatı da 57,50 olmuş, o da görülüyor. Peki bu fiyat nasıl seçildi?.. Baksanıza, diğer 3 durumda bahsettiğimiz her şeyde eşitlik var: En çok miktar kuralını bütün kademeler sağlıyor, en az kalan kuralını 6 kademe sağlıyor, diğer taraftan piyasadaki toplam alış ve satış ağırlıkları da 600, yani onlar da eşit. Öyleyse algoritma bu fiyatı, sizce, neye göre belirlemiş olabilir? Buyurun size şaşırtmaca! 🙂

Ne var ki bildiğiniz üzere ben takipçilerimi severim, bu sebepten siz tablo üzerinde kafanızı çok yormadan ben size cevabı söyleyeyim. Bu gibi durumlarda açılış fiyatı, referans fiyata en yakın fiyat olarak belirleniyor. Yani boşuna tablodan kural aramanıza gerek yok. 🙂

Son olarak referans fiyatın konumuz bağlamında (çünkü başka bağlamlarda ayrı referans fiyat tanımlarımız da var, örneğin sermaye artırımı ya da borsaya yatırım fonlarında olduğu gibi) ne anlama geldiğini de açıklayarak yazımızı tamamlayalım. (Bu arada aslında buna özelleştirilmiş olarak Açılış Referans Fiyatı diyoruz.)

Referans Fiyatı:

  1. Kapanış fiyatı
  2. Baz fiyat
  3. Son işlem fiyatı
  4. Borsa tarafından belirlenen referans fiyat

Yukarıda sağdığımız fiyatlardan en günceli hangisiyse açılış için kullanılan referans fiyat da o kabul ediliyor ve o fiyat da en yakın fiyat adımına yuvarlanarak açılış fiyatı yapılıyor.

Bitti mi? Aslında hayır, çünkü bir de herhangi bir referans fiyatın olmadığı durumlar olabilir mi? E olmaz diye bir şey yok hayatta, dolayısıyla olabilir. Ama konuyu uzatmayı da sevmem biliyorsunuz. Bu yüzden…

Sağlıcakla.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Borsada Açılış Fiyatı Nasıl Belirlenir? Açılış Fiyatı Algoritması Nasıl Çalışır? (Detaylı Anlatım)

Evet, sorumuz son derece basit: Borsada açılış fiyatı nasıl belirlenir?

Ama isterseniz biz soruyu biraz daha geniş kapsamlı olarak soralım ve şöyle diyelim: Borsada fiyatın tek fiyat yöntemi ile belirlendiği açılış-kapanış seansında ya da devre kesici sonrası uygulanan zamanlarda fiyat oluşumu nasıl sağlanır?

Borsada daha önce işlem yapanlar çok iyi bilecektir ki, açılış seansı sırasında herhangi bir işlem gerçekleşmez, çünkü girilen emirler belli bir süre boyunca sadece toplanır. Ve biz bu zaman dilimine emir toplama aşaması diyoruz.

Bizim borsamızda emir toplama aşaması dilimi, halihazırda normal günlerde 9.40-9.55 aralığına tekabül ediyor. Bildiğiniz gibi saat 10.00’da da zaten borsa açılıyor; daha doğrusu sürekli müzayede kısmına geçiliyor. İşte 9.55’ten saat 10.00’a kadar olan 5 dakikalık zaman aralığında da, şimdi anlatacağım algoritma devreye sokularak fiyat belirleme işlemi gerçekleştiriliyor. (5 dakikalık süre işlemlerin tamamlanmasına bağlı olarak değişebilmektedir.)

Adım Adım Açılış Fiyatı Oluşumu

Öncelikle şunu söyleyelim ki, tahtasında birbiriyle uyuşan hiç emir olmayan ya da gönderilen emirlerin tamamı piyasa emri olan paylar için açılış fiyatı hesaplanmıyor.

Ayrıca yalnızca açılış seansı gibi tek fiyat yöntemiyle fiyat belirlenen seanslara ait özel bir emir türümüz var: Denge emirler.

Denge emirlerin nasıl işlediğini yazımız içinde göreceğiz ama şimdilik şunu bilelim ki, denge emirler de piyasa fiyatlı emirlerde olduğu gibi fiyatsız ve sadece miktar belirtilerek girilir; fakat fark şudur ki, denge emirler fiyat belirleme sürecinde dikkate alınmaz, yani fiyatlamaya etki etmez; ancak piyasa emirleri, açılış fiyatının belirlenmesinde tıpkı limit fiyatlı emirler gibi belirleyici rol oynar. Yine birazdan göreceğimiz üzere, denge emirler yalnızca alış ya da satışlarda fazlalık kalırsa işlem görür, fakat piyasa emirleri bir açılış fiyatı varsa, açılış fiyatından muhakkak işlem konacaktır.

Açılış fiyatı belirlenme sürecinde, birden çok türde emir ekranı karşımıza çıkabildiği için, açılış fiyatı belirlenme sürecinin algoritması tek bir adımı içermiyor ve açılış fiyatı sadece tek bir fiyat olabileceği için, eğer eşleşme kuralları 2 ya da daha fazla fiyatı işaret ediyorsa, bunu teke düşürmek için algoritmanın diğer adımları sırayla işlemeye başlıyor ve ta ki tek fiyat kalana kadar bu eleme devam ediyor.

Açılış fiyatı belirlenirken ilk olarak, en çok işlem miktarının gerçekleşmesini sağlayan fiyatın açılış fiyatı olacağı kuralını dikkate alıyoruz. Dolayısıyla en çok işlem miktarını gerçekleştirecek yalnızca tek bir fiyat seviyesi varsa, o fiyat tartışmasız açılış fiyat olacak ve algoritma diğer adımlara geçme lüzumu hiç duymayacak.

Örnek Durum 1.

Yukarıda emir toplama aşaması boyunca sisteme girilmiş emirlerden oluşan örnek bir ekran görüyoruz. Ekranın alış kısmına baktığımızda, MKT ile gösterilen 10 adetlik piyasa emirleri dahil toplamda 135 lotluk alış emri olduğunu anlıyoruz. Yine görüyoruz ki 21,10 ve daha yüksek kademede bulunan alış emirlerinin 21,10 kademesine kadar (21,10 dahil) toplamı 60 adet ediyor. Şimdi satış tarafına geçelim.

Satış tarafına ise, emir toplama süresi boyunca toplamda 150 lot emir gönderilmiş. Yine satış tarafında 21,10 kademesine kadar toplam 65 lot emir bulunuyor.

Örnek durum tablosunun sağına baktığımız zaman 21,10 fiyatındaki eşleşme miktarı görüleceği üzere 60 lot ve en yüksek eşleşme miktarı da o seviyeye denk geliyor. Üstelik diğer kademelerde 60 lotun üstünde ya da 60 lota eşit eşleşme gerçekleştirecek başka bir seviye de yok. Öyleyse açılış fiyatı 60 lotla en yüksek eşleşmenin gerçekleşeceği 21,10 fiyatı olacak. Yani tartışmasız. 🙂

Fakat dikkat ederseniz satış tarafının 21,10 kademesine kadar toplamda 60 değil, 65 lotluk satış vardı. Yani aslında 65 lotluk satış, 21,10’dan ya da daha iyi satış (daha düşük) seviyesinden satılmaya hazırdı. Bu da demek oluyor ki eşleşme sonrası satışta 5 lotluk fazlalık kalıyor. Peki bu ne olacak? Eğer varsa, elbette yukarıda sözünü ettiğimiz denge emirlerle eşleşecek. Fakat burada satışta fazlalık olduğu için sadece alış denge emirler devreye girecek ve 5 lotluk satış fazlalığı, açılış fiyatından alış yönlü denge emirlere satılacak. Eğer emir toplama aşamasında ayrıca satış yönlü denge emirler piyasa iletilmişse de, bunlar iptal olacak.

Dikkat: Yukarıdaki örnekte hem alıştaki hem satıştaki 10 lotluk piyasa emirlerinin tamamı hem gerçekleşti hem de açılış seansındaki fiyat belirleme sürecini etkiledi. Fakat piyasaya ne kadar denge emir gönderilmiş olursa olsun, bu emirlerin yalnızca 5 lotu gerçekleşti ve bunlardan da, fazlalık satışta olduğu için, sadece alış yönlü olanlar işleme konabildi.

Örnek Durum 2.

Geldik 2. olasılığa. Örnek durum 2’de bu defa farklı bir durumla karşı karşıyayız, çünkü en yüksek miktarda eşleşmeyi sağlayacak bir değil iki fiyat kademesi bulunuyor. Böyle bir durumda da algoritmamız için çözüm basit: Eğer en çok miktarda eşleşme kuralını bir değil iki fiyat sağlıyorsa, en az miktarda kalan veren fiyat seviyesini açılış fiyatı olarak belirle. Dolayısıyla açılış fiyatımız 60 lotluk eşleşme sağlayan fakat 20 lotluk alışı dışarıda bırakan 20,00 değil, yine 60 lotluk eşleşme sağlayan fakat bu defa sadece 5 lotluk satışı dışarıda bırakan 21,10 olacak. Evet, hepsi bu kadar!

Peki ya, hem en çok miktar eşleşme sağlayan hem en az kalan veren iki eşit fiyat kademesi olursa açılış fiyatı nasıl belirlenecek? Öyleyse şimdi de 3. olası durumu gözden geçirelim.

Örnek Durum 3.

Örnek durum 3’te bu sefer de hem en çok miktar kuralımızı hem de en az kalan miktar kuralımızı sağlayan iki fiyat seviyesi ile karşı karşıyayız. Ama algoritmamız için bu durumun çözümü de basit: İki şartı da sağlayan iki fiyat varsa, hangi tarafın toplam miktarı daha yüksek ise ona göre seçim yap. Dolayısıyla alış ağırlıklı bir bir piyasada yüksek fiyat, satış ağırlıklı bir piyasada düşük fiyat açılış fiyatı olarak belirlenecek. Ekrana baktığımızda alış tarafında toplamda 1250 lot emir, satış tarafında ise 2230 lotluk emir girişi olduğunu kolayca tespit edebiliyoruz. Öyleyse piyasa satış ağırlıklı, bu yüzden düşük fiyat seçilecek ve 19,90<20,00 olduğuna göre, 19,90 açılış fiyatı olacak.

Şimdi gelelim son olasılığa… Sıkı durun, çünkü son örnekte, bir de şaşırtmaca soru soracağım size. 🙂 Önce tabloyu görelim.

Örnek durum 4.

4. Örnek durumu görüyorsunuz. Açılış fiyatı da 57,50 olmuş, o da görülüyor. Peki bu fiyat nasıl seçildi?.. Baksanıza, diğer 3 durumda bahsettiğimiz her şeyde eşitlik var: En çok miktar kuralını bütün kademeler sağlıyor, en az kalan kuralını 6 kademe sağlıyor, diğer taraftan piyasadaki toplam alış ve satış ağırlıkları da 600, yani onlar da eşit. Öyleyse algoritma bu fiyatı, sizce, neye göre belirlemiş olabilir? Buyurun size şaşırtmaca! 🙂

Ne var ki bildiğiniz üzere ben takipçilerimi severim, bu sebepten siz tablo üzerinde kafanızı çok yormadan ben size cevabı söyleyeyim. Bu gibi durumlarda açılış fiyatı, referans fiyata en yakın fiyat olarak belirleniyor. Yani boşuna tablodan kural aramanıza gerek yok. 🙂

Son olarak referans fiyatın konumuz bağlamında (çünkü başka bağlamlarda ayrı referans fiyat tanımlarımız da var, örneğin sermaye artırımı ya da borsaya yatırım fonlarında olduğu gibi) ne anlama geldiğini de açıklayarak yazımızı tamamlayalım. (Bu arada aslında buna özelleştirilmiş olarak Açılış Referans Fiyatı diyoruz.)

Referans Fiyatı:

  1. Kapanış fiyatı
  2. Baz fiyat
  3. Son işlem fiyatı
  4. Borsa tarafından belirlenen referans fiyat

Yukarıda sağdığımız fiyatlardan en günceli hangisiyse açılış için kullanılan referans fiyat da o kabul ediliyor ve o fiyat da en yakın fiyat adımına yuvarlanarak açılış fiyatı yapılıyor.

Bitti mi? Aslında hayır, çünkü bir de herhangi bir referans fiyatın olmadığı durumlar olabilir mi? E olmaz diye bir şey yok hayatta, dolayısıyla olabilir. Ama konuyu uzatmayı da sevmem biliyorsunuz. Bu yüzden…

Sağlıcakla.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Mission News Theme by Compete Themes.