İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Hisse Örneği Üzerinden Vadeli Piyasalarda Arbitraj Nasıl Yapılır?

Arbitraj, herhangi bir finansal aracın (dolar, endeks, kıymetli madenler, hisse senetleri, emtia vb.) farklı piyasalarda farklı fiyatlardan işlem görmesinden faydalanarak, ilgili finansal aracın ucuz olan piyasadan alınıp eş zamanlı olarak daha pahalıya işlem gördüğü piyasada satılması yoluyla risksiz kazanç fırsatlarını değerlendirme faaliyetidir.

Konunun daha rahat anlaşılması açısından, gerçek hayatta rastlayamayacağımız abartılı bir örneği aklımızda canlandıralım ve yan yana iki döviz bürosu olduğunu hayal edelim. Bu döviz bürolarındaki USD/TRY paritesi kotasyonları ise şöyle olsun:

X Döviz BürosuY Döviz Bürosu
USD/TRYUSD/TRY
Alış: 7,06 – Satış: 7,10Alış: 7,11 – Satış: 7,15

Eğer bir gün böyle masalsı bir durumla karşılaşırsak, risksiz bir şekilde para kazanabilmemiz için yapacağımız şey son derece basit olacaktır: 7,10’dan satılan bürodan dolar alıp, aynı anda 7,11’den alış yapan döviz bürosuna elimizdeki dolarları satmak ve dolar başına aradaki fark kapanana kadar 1 kuruş risksiz kazanç sağlamak.

İşte arbitraj mekanizması özünde tam olarak böyle çalışır.

Örneğimizden devam ederek düşünmeyi sürdürelim ve böyle bir fırsatı yakaladığımızda bunun nasıl bir sonuç doğuracağını kestirmeye çalışalım.

X Bürosundan alıyorum ve Y Bürosuna satıyorum, sizce bunu sonsuza kadar yapabilir miyim? Daha doğrusu böyle bir fırsat bir anlığına karşımıza çıksa bile, bu fırsat varlığını uzun süre devam ettirebilir mi? Hayır, ettiremez! Nedeniyse biziz, yani arbitraj kovalayanlar; çünkü böyle bir fırsatı görüp de, ucuzdan alıp pahalıya satmaya başladığımız anda, ucuzdan almaya başladığımız X bürosunun dolar fiyatı kısa bir süre sonra yarattığımız talep dolayısıyla pahalanacak, pahalıya satmaya başladığımız Y bürosunun dolar fiyatı ise arz artışından dolayı ucuzlamaya başlayacaktır ve haliyle de çok kısa bir sürede arbitraj fırsatı da ortadan kaybolacak.

Peki, vadeli piyasalarda arbitraj fırsatları ne şekilde karşımıza çıkmaktadır ve bizler bu durumlar karşısından hangi işlemeleri yaparak risksiz kazanç sağlayabiliriz? Bu soruya cevap bulmadan önce, gelin birlikte vadeli fiyatların olması gereken fiyatı (teorik fiyat) nasıl hesaplanıyor onu görelim.

Vadeli Sözleşmelerde Teorik Fiyat Nasıl Hesaplanır?

Piyasa faizlerinin %12 olduğu bir ortamda spot fiyatı 10 lira olan bir hisse olduğunu düşünelim. Bu durumda bu hissenin 1 aylık teorik vadeli fiyatı:

  • 10*e0,12*1/12 =10,10 lira olarak hesaplanır.

Buna göre, fiyatı X lira olan herhangi bir finansal aracın (dayanak varlık) vadeli fiyatı, Spot Fiyat+Taşıma Maliyeti formülüyle bulunur. Formüldeki taşıma maliyetimiz o andaki piyasa faiz oranıdır. (Bazı dayanak varlıklarda taşıma maliyeti; depolama ve nakil masrafları gibi giderleri de kapsayabilir.)

Teorik vadeli fiyatı 10,10 lira olan bir hisseye ait vadeli sözleşme, o anda vadeli piyasalarda (VİOP) teorik fiyatın altında ya da üzerinde bir fiyattan işlem görüyorsa arbitraj fırsatı da doğmuş demektir.

Vadeli Sözleşmelerde Arbitraj Nasıl Yapılır?

Şimdi esas sorumuza gelelim ve vadeli fiyatın, teorik vadeli fiyatın altında ve üzerinde gerçekleştiği durumlarda bu arbitraj fırsatından nasıl risksiz kazanç sağlayabileceğimizi örneğimiz üzerinden inceleyelim. Öncelikle vadeli fiyatın, vadeli teorik fiyatın üzerinde olduğu senaryo karşısında adım adım ne yapmamız gerekeceğine bakalım.

Not: Örneklerimizde anlaşılma kolaylığı açısından senelik %12’lik faiz oranının hem borç verme hem borç alma faiz oranı olduğunu kabul ederek hesaplama yapacağız. Gerçekte ise arada her zaman bir spread olacaktır.

Vadeli Fiyat > Teorik Fiyat Örneği

1 ay sonraki vadeli 10,10 lira teorik fiyatı olan hissenin, vadeli piyasalarda 10,15’den işlem görmesi durumda yapacağımız işlemin ne olacağını ve söz konusu işlemi gerçekleştirdiğimiz takdirde, vade tarihinde nelerle karşılaşacağımızı aşağıdaki örnek senaryo üzerinden rahatlıkla takip edebilirsiniz.

Vadeli teorik fiyat, vadeli fiyatın altında ise vadeli sözleşmede satış ve eş zamanlı olarak da spotta aynı miktara denk gelecek şekilde alış gerçekleştirmemiz gerekiyor.

Hisse Spot Fiyatı1 Ay Vadeli Hisse Fiyatı1 Ay Vadeli Teorik Fiyat
10 TL10,15 TL10,10
  • Senelik %12 faizle 1 aylık 1000 lira kredi kullan ve 10 liradan 100 adet hisse satın al.
  • O hisseye ait 1 ay vadeli 10,15 fiyatlı 1 adet vadeli sözleşme sat. (Bir adet standart hisse sözleşmesi 100 adet dayanak varlığı temsil eder.)

Bir ay sonra vadeli fiyat, her durumda spot fiyata eşit olacaktır. Bu durumda fiyatlar kaç olursa olsun bizim getirimiz sabit kalacaktır. Diğer bir ifadeyle, yukarıdaki işlemleri eş zamanlı olarak gerçekleştirdiğimiz anda kazancımız gerçekleşmiş demektir.

Hisse fiyatının bir ay sonunda 12 liraya yükseldiğini varsayalım.

Sonuç:

  • Vadede ödenecek borcun anapara+faiz toplamı: 1000*[1+(0,12*1/12)]=1010
  • Kredi faiz maliyeti: 1010-1000=10 lira
  • Spottaki uzun pozisyon kârı: 200 lira
  • Vadelide zarar: -185 lira
  • Brüt kâr: 200-185=15
  • Faiz gideri düşülünce satılan vadeli sözleşme başına net kâr: 15-10=5 lira

Hissede karımız 200 lira olurken, kısa pozisyonda olduğumuz vadeli sözleşmeden zararımız ise (10,15-12,00)*100=-185 lira olacaktır. 200-185=15 liranın 10 lirasını da kullandığımız kredinin faizi olarak ödeyeceğimize göre işlem sonunda net kârımız 5 lira olacaktır.

Vadeli Fiyat < Teorik Fiyat Örneği

Şimdi de vadeli fiyatın teorik fiyatın altında işlem gördüğü durumda ne yapacağımız görmek için, vadeli fiyat 10,05 lira olduğu varsayım.

Vadeli teorik fiyat, vadeli fiyatın üzerinde ise vadelide alış ve eş zamanlı olarak da spotta aynı miktara denk gelecek şekilde açığa satış gerçekleştirmemiz gerekiyor.

Hisse Spot Fiyatı1 Ay Vadeli Hisse Fiyatı1 Ay Vadeli Teorik Fiyat
10 TL10,05 TL10,10
  • Spotta 100 hisse açığa satıyor ve 1000 lira alıyoruz.
  • Aldığımız 1000 lirayı senelik %12’lik faiz oranı üzerinden 1 aylık vadeli mevduata yatırıyoruz.
  • Aynı anda 1 adet vadeli sözleşme alıyoruz.

Bu sefer de hisse fiyatının 1 ay sonunda 9 liraya gerilediğini farz edelim.

Sonuç:

  • Vadede alınacak Anapara+Faiz getirisi: 1000*[1+(0,12*1/12)]=1010
  • Faiz getirisi: 1010-1000=10 lira
  • Açığa satıştan kâr: 100 lira
  • Açığa satış yapıp parayı mevduata yatırmadan gelen toplam kazanç: 110 lira
  • Vadeli sözleşmede alış pozisyonundan zarar: -105 lira
  • Net kâr: 110-105=5 lira

Faiz getirisi+Anaparamızı 1010 lira olarak aldıktan sonra 10 liradan açığa sattığımız hisseleri 9 liradan toplam 9*100=900 liraya tekrar alarak sahibine geri verdik ve elimizde 1010-900=110 lira kaldı. Vadeli alıştan doğan zararımız ise (9-10,05)*100=-105 lira olacağına göre, 110-105=5 lira net kâr bizim arbitraj kazancımız olacak.

Dikkat: Arbitraj kazancı risk içermediği için, vadede hisse fiyatı kaç olursa olsun bizim kazancımız değişmeyecektir.

Not: Örneklerde Vadeli Piyasaların bir özelliği olan Teminatların Nemalandırılması sistemi ihmal edilmiştir.

Yorumlar kapatıldı.

Hisse Örneği Üzerinden Vadeli Piyasalarda Arbitraj Nasıl Yapılır?

Arbitraj, herhangi bir finansal aracın (dolar, endeks, kıymetli madenler, hisse senetleri, emtia vb.) farklı piyasalarda farklı fiyatlardan işlem görmesinden faydalanarak, ilgili finansal aracın ucuz olan piyasadan alınıp eş zamanlı olarak daha pahalıya işlem gördüğü piyasada satılması yoluyla risksiz kazanç fırsatlarını değerlendirme faaliyetidir.

Konunun daha rahat anlaşılması açısından, gerçek hayatta rastlayamayacağımız abartılı bir örneği aklımızda canlandıralım ve yan yana iki döviz bürosu olduğunu hayal edelim. Bu döviz bürolarındaki USD/TRY paritesi kotasyonları ise şöyle olsun:

X Döviz BürosuY Döviz Bürosu
USD/TRYUSD/TRY
Alış: 7,06 – Satış: 7,10Alış: 7,11 – Satış: 7,15

Eğer bir gün böyle masalsı bir durumla karşılaşırsak, risksiz bir şekilde para kazanabilmemiz için yapacağımız şey son derece basit olacaktır: 7,10’dan satılan bürodan dolar alıp, aynı anda 7,11’den alış yapan döviz bürosuna elimizdeki dolarları satmak ve dolar başına aradaki fark kapanana kadar 1 kuruş risksiz kazanç sağlamak.

İşte arbitraj mekanizması özünde tam olarak böyle çalışır.

Örneğimizden devam ederek düşünmeyi sürdürelim ve böyle bir fırsatı yakaladığımızda bunun nasıl bir sonuç doğuracağını kestirmeye çalışalım.

X Bürosundan alıyorum ve Y Bürosuna satıyorum, sizce bunu sonsuza kadar yapabilir miyim? Daha doğrusu böyle bir fırsat bir anlığına karşımıza çıksa bile, bu fırsat varlığını uzun süre devam ettirebilir mi? Hayır, ettiremez! Nedeniyse biziz, yani arbitraj kovalayanlar; çünkü böyle bir fırsatı görüp de, ucuzdan alıp pahalıya satmaya başladığımız anda, ucuzdan almaya başladığımız X bürosunun dolar fiyatı kısa bir süre sonra yarattığımız talep dolayısıyla pahalanacak, pahalıya satmaya başladığımız Y bürosunun dolar fiyatı ise arz artışından dolayı ucuzlamaya başlayacaktır ve haliyle de çok kısa bir sürede arbitraj fırsatı da ortadan kaybolacak.

Peki, vadeli piyasalarda arbitraj fırsatları ne şekilde karşımıza çıkmaktadır ve bizler bu durumlar karşısından hangi işlemeleri yaparak risksiz kazanç sağlayabiliriz? Bu soruya cevap bulmadan önce, gelin birlikte vadeli fiyatların olması gereken fiyatı (teorik fiyat) nasıl hesaplanıyor onu görelim.

Vadeli Sözleşmelerde Teorik Fiyat Nasıl Hesaplanır?

Piyasa faizlerinin %12 olduğu bir ortamda spot fiyatı 10 lira olan bir hisse olduğunu düşünelim. Bu durumda bu hissenin 1 aylık teorik vadeli fiyatı:

  • 10*e0,12*1/12 =10,10 lira olarak hesaplanır.

Buna göre, fiyatı X lira olan herhangi bir finansal aracın (dayanak varlık) vadeli fiyatı, Spot Fiyat+Taşıma Maliyeti formülüyle bulunur. Formüldeki taşıma maliyetimiz o andaki piyasa faiz oranıdır. (Bazı dayanak varlıklarda taşıma maliyeti; depolama ve nakil masrafları gibi giderleri de kapsayabilir.)

Teorik vadeli fiyatı 10,10 lira olan bir hisseye ait vadeli sözleşme, o anda vadeli piyasalarda (VİOP) teorik fiyatın altında ya da üzerinde bir fiyattan işlem görüyorsa arbitraj fırsatı da doğmuş demektir.

Vadeli Sözleşmelerde Arbitraj Nasıl Yapılır?

Şimdi esas sorumuza gelelim ve vadeli fiyatın, teorik vadeli fiyatın altında ve üzerinde gerçekleştiği durumlarda bu arbitraj fırsatından nasıl risksiz kazanç sağlayabileceğimizi örneğimiz üzerinden inceleyelim. Öncelikle vadeli fiyatın, vadeli teorik fiyatın üzerinde olduğu senaryo karşısında adım adım ne yapmamız gerekeceğine bakalım.

Not: Örneklerimizde anlaşılma kolaylığı açısından senelik %12’lik faiz oranının hem borç verme hem borç alma faiz oranı olduğunu kabul ederek hesaplama yapacağız. Gerçekte ise arada her zaman bir spread olacaktır.

Vadeli Fiyat > Teorik Fiyat Örneği

1 ay sonraki vadeli 10,10 lira teorik fiyatı olan hissenin, vadeli piyasalarda 10,15’den işlem görmesi durumda yapacağımız işlemin ne olacağını ve söz konusu işlemi gerçekleştirdiğimiz takdirde, vade tarihinde nelerle karşılaşacağımızı aşağıdaki örnek senaryo üzerinden rahatlıkla takip edebilirsiniz.

Vadeli teorik fiyat, vadeli fiyatın altında ise vadeli sözleşmede satış ve eş zamanlı olarak da spotta aynı miktara denk gelecek şekilde alış gerçekleştirmemiz gerekiyor.

Hisse Spot Fiyatı1 Ay Vadeli Hisse Fiyatı1 Ay Vadeli Teorik Fiyat
10 TL10,15 TL10,10
  • Senelik %12 faizle 1 aylık 1000 lira kredi kullan ve 10 liradan 100 adet hisse satın al.
  • O hisseye ait 1 ay vadeli 10,15 fiyatlı 1 adet vadeli sözleşme sat. (Bir adet standart hisse sözleşmesi 100 adet dayanak varlığı temsil eder.)

Bir ay sonra vadeli fiyat, her durumda spot fiyata eşit olacaktır. Bu durumda fiyatlar kaç olursa olsun bizim getirimiz sabit kalacaktır. Diğer bir ifadeyle, yukarıdaki işlemleri eş zamanlı olarak gerçekleştirdiğimiz anda kazancımız gerçekleşmiş demektir.

Hisse fiyatının bir ay sonunda 12 liraya yükseldiğini varsayalım.

Sonuç:

  • Vadede ödenecek borcun anapara+faiz toplamı: 1000*[1+(0,12*1/12)]=1010
  • Kredi faiz maliyeti: 1010-1000=10 lira
  • Spottaki uzun pozisyon kârı: 200 lira
  • Vadelide zarar: -185 lira
  • Brüt kâr: 200-185=15
  • Faiz gideri düşülünce satılan vadeli sözleşme başına net kâr: 15-10=5 lira

Hissede karımız 200 lira olurken, kısa pozisyonda olduğumuz vadeli sözleşmeden zararımız ise (10,15-12,00)*100=-185 lira olacaktır. 200-185=15 liranın 10 lirasını da kullandığımız kredinin faizi olarak ödeyeceğimize göre işlem sonunda net kârımız 5 lira olacaktır.

Vadeli Fiyat < Teorik Fiyat Örneği

Şimdi de vadeli fiyatın teorik fiyatın altında işlem gördüğü durumda ne yapacağımız görmek için, vadeli fiyat 10,05 lira olduğu varsayım.

Vadeli teorik fiyat, vadeli fiyatın üzerinde ise vadelide alış ve eş zamanlı olarak da spotta aynı miktara denk gelecek şekilde açığa satış gerçekleştirmemiz gerekiyor.

Hisse Spot Fiyatı1 Ay Vadeli Hisse Fiyatı1 Ay Vadeli Teorik Fiyat
10 TL10,05 TL10,10
  • Spotta 100 hisse açığa satıyor ve 1000 lira alıyoruz.
  • Aldığımız 1000 lirayı senelik %12’lik faiz oranı üzerinden 1 aylık vadeli mevduata yatırıyoruz.
  • Aynı anda 1 adet vadeli sözleşme alıyoruz.

Bu sefer de hisse fiyatının 1 ay sonunda 9 liraya gerilediğini farz edelim.

Sonuç:

  • Vadede alınacak Anapara+Faiz getirisi: 1000*[1+(0,12*1/12)]=1010
  • Faiz getirisi: 1010-1000=10 lira
  • Açığa satıştan kâr: 100 lira
  • Açığa satış yapıp parayı mevduata yatırmadan gelen toplam kazanç: 110 lira
  • Vadeli sözleşmede alış pozisyonundan zarar: -105 lira
  • Net kâr: 110-105=5 lira

Faiz getirisi+Anaparamızı 1010 lira olarak aldıktan sonra 10 liradan açığa sattığımız hisseleri 9 liradan toplam 9*100=900 liraya tekrar alarak sahibine geri verdik ve elimizde 1010-900=110 lira kaldı. Vadeli alıştan doğan zararımız ise (9-10,05)*100=-105 lira olacağına göre, 110-105=5 lira net kâr bizim arbitraj kazancımız olacak.

Dikkat: Arbitraj kazancı risk içermediği için, vadede hisse fiyatı kaç olursa olsun bizim kazancımız değişmeyecektir.

Not: Örneklerde Vadeli Piyasaların bir özelliği olan Teminatların Nemalandırılması sistemi ihmal edilmiştir.

Yorumlar kapatıldı.

Mission News Theme by Compete Themes.