İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Yatırım Fonlarında Çok Bilinmeyen Özellik: İleri Fiyatlama Uygulaması Nedir?

Bildiğiniz gibi yatırım fonlarının işleyişi, tasarruf sahiplerinden toplanan paraların değerlendirildiği bir portföy yönetim faaliyetine dayanır. Eğer bilmiyorsanız da, buyurunuz:

Bkz. 6 Soruda Yatırım Fonlarını Tanıyın!

Portföy kelimesi Fransızca porte feuille deyimden türetilmiştir ve “evrak-taşır” manasına gelir. Biz buradaki portföyü; hisse senetleri, tahviller, borç-alacak senetleri ve hatta doğrudan nakit benzeri menkul kıymetlerin içinde taşındığı bir tür servet cüzdanı gibi düşünürsek, “portföy”ün finansal sahada bugün kullanılmakta olan terim anlamına da ulaşmış oluruz.

Mademki artık portföyün, içinde nakit de bulunabilecek bir tür servet cüzdanı olduğunu biliyoruz; öyleyse bir yatırım fonunun portföy değerinin nasıl hesaplanabileceği de aklımızda yaklaşık olarak canlanmış olsa gerek.

Evet, tahmin ettiğiniz gibi; alacaklar da dahil olmak üzere sadece her şeyi topluyoruz ve elbette bu toplamdan borçları düşüyoruz. Fakat buradaki ince ayrıntı şu, yatırım fonlarında bu hesaplama (türüne göre bazı istisnalar olmakla birlikte) anlık olarak değil günlük olarak yapılıyor.

Hesaplama yapıldı ve diyelim ki, yatırım fonunun portföy değeri 1000 TL çıktı. Bu durumda birim katılma payı değeri nasıl bulunacak? Tabii ki bu da, 1000 TL’yi toplam katılma payı sayısına bölünerek hesaplanacak. Örneğin 100 adet katılma payı olan bir yatırım fonu, toplam 1000 TL’lik portföye sahipse, her bir katılma payının değeri de 1000/100=10 TL olacaktır.

İleri Fiyatlama Yöntemi Nedir?

Yatırım fonlarının portföy değerinin hesaplamasında dikkatinize sunduğum ince ayrıntı, fonların portföy değerinin anlık değil günlük olarak hesaplanmasıydı. İşte tam da bu yüzden, bizler yatırımcı olarak bir yatırım fonu aldığımızda ya da sattığımızda, alım ya da satım fiyatını kesin bir suretle bilemeyiz. Bunun sebebi ise, yatırım fonlarının fiyatlamasında “ileri fiyatlama” yönteminin uygulanmasıdır. Fakat bunun da iki istisnası var: Para piyasası fonları ile kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında ileri fiyatlama yöntemi kullanılmaz.

Peki öyleyse yatırımcılar, yatırım fonu alım-satımlarında, diğer yatırım araçlarından farklı olarak hangi esaslar üzerinden bu işlemi gerçekleştirirler? Gelin şimdi ona bakalım.

Katılma Payı Alım Esasları

Diyelim ki siz bir yatırımcı olarak bir yatırım fonunu almaya karar verdiniz ve yatırım fonu katılma payı fiyatının en son açıklanan fiyatının da 1 lira olduğunu görüyorsunuz. Ve siz 100 adet katılma payı almak istiyorsunuz. Bu durumda, yatırım fonunun en son ilan edilen fiyatına göre 100 adet katılma payının karşılık geldiği tutar da 100*1=100 TL olacaktır. Fakat siz bu işlemi yaparken, yatırım fonunun bir sonraki fiyatı tam olarak bilinmediğinden dolayı, hesabınızdan 100 liraya ilave olarak %20 daha fazla para bloke edilecektir. Yani 100 lira yerine, 120 lira.

Bu arada alış emrinizi verdikten sonra bloke edilen para, alış gerçekleşene kadar, yine fon izahnamesinde önceden belirtilen bir yatırım aracında nemalandırılır. Bu nemalandırma repo ve benzeri sabit getirili araçlarda yapılır. Fakat siz faiz getirisinden kaçınan bir yatırımcıysanız, tercihiniz halinde nemalanma uygulanmaz ya da SPK tarafından uygun görülen faizsiz bir araçta nemalandırılır.

Alım işlemi gerçekleştikten sonra, hesaplanan fiyata göre oluşan toplam alış maliyetinden geriye kalan tutar ve bloke edilen toplam tutarın nemasıyla birlikte yatırımcıya iade edilir. Örneğin 100 adet katılma payı alış maliyeti “ileri fiyata” göre 105 lira olarak gerçekleşti ve başta bloke edilmiş olan 120 lira da fazladan 1 lira getiri sağladıysa; 121 liradan arta kalan 121-105=16 TL yatırımcıya iade olur. İlave marj oranı fon izahnamesine göre %20’den daha düşük bir oran da olabilir ama mevzuata göre daha yukarısı olamaz.

Peki alım işlemi ne zaman gerçekleşecek?

Bunun için de fon izahnamesine bakılması gerekiyor. Fakat burada yaygın uygulamadan size söz edeyim. Uygulamada genelde 12.00-12.30 saatlerine kadar gönderilen alım emirleri, talimatın verilmesinden sonraki ilk hesaplamada bulunan katılma payı fiyatı üzerinden yerine getirilir. Fon izahnamesinde belirtilen bir saatten sonra iletilen emirler ise, ilk değil ikinci hesaplamada bulunan değer üzerinden işleme konur. Eğer talimat adet olarak değil de, tutar olarak verildiyse; yine emrin veriliş saatine göre ilk ya da ikinci hesaplamada belirlenen fiyat esas alınır ve belirlenen söz konusu fiyat, verilen talimat tutarında kaç adet katılma payına karşılık geliyorsa o kadar adet alım gerçekleşmiş olur.

Katılma Payı Alım Esasları

Satım emirleri de, alım emirlerinde olduğu gibi “ileri fiyatlama” yöntemiyle belirlenen fiyattan gerçekleşir. Tek farkla ki, satım emirlerinde nemalandırma yapılmaz.

Satış bedelinin yatırımcıya ödenmesinde ise, satış emrinin yine fon izahnamesinde belirlenen saatten önce ya da sonra iletilmesine göre farklılık vardır. Belirlenen saatten önce verilen satış emirleri izleyen iş gününde yatırımcının hesabına geçer, sonrasında iletilen emirlerin satış bedelleri ise 2 iş günü ertesinde tahsil edilir. (Fon türüne göre bu süre değişebilir.)

Aslında satımda uygulanan “ileri fiyatlama” yöntemi alışta uygulanan yöntem ile aynı prosedürü içerir. Belirlenmiş öğlen saatine kadar verilen emirler o gün sonunda hesaplanan fiyattan, o saatten sonrakiler ise bir sonraki gün hesaplanan fiyattan işleme konur. Satış bedelinin ödenmesi ise, genelde işleme esas olacak ileri fiyatın hesaplamasından 1 iş günü sonra gerçekleşir.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Yatırım Fonlarında Çok Bilinmeyen Özellik: İleri Fiyatlama Uygulaması Nedir?

Bildiğiniz gibi yatırım fonlarının işleyişi, tasarruf sahiplerinden toplanan paraların değerlendirildiği bir portföy yönetim faaliyetine dayanır. Eğer bilmiyorsanız da, buyurunuz:

Bkz. 6 Soruda Yatırım Fonlarını Tanıyın!

Portföy kelimesi Fransızca porte feuille deyimden türetilmiştir ve “evrak-taşır” manasına gelir. Biz buradaki portföyü; hisse senetleri, tahviller, borç-alacak senetleri ve hatta doğrudan nakit benzeri menkul kıymetlerin içinde taşındığı bir tür servet cüzdanı gibi düşünürsek, “portföy”ün finansal sahada bugün kullanılmakta olan terim anlamına da ulaşmış oluruz.

Mademki artık portföyün, içinde nakit de bulunabilecek bir tür servet cüzdanı olduğunu biliyoruz; öyleyse bir yatırım fonunun portföy değerinin nasıl hesaplanabileceği de aklımızda yaklaşık olarak canlanmış olsa gerek.

Evet, tahmin ettiğiniz gibi; alacaklar da dahil olmak üzere sadece her şeyi topluyoruz ve elbette bu toplamdan borçları düşüyoruz. Fakat buradaki ince ayrıntı şu, yatırım fonlarında bu hesaplama (türüne göre bazı istisnalar olmakla birlikte) anlık olarak değil günlük olarak yapılıyor.

Hesaplama yapıldı ve diyelim ki, yatırım fonunun portföy değeri 1000 TL çıktı. Bu durumda birim katılma payı değeri nasıl bulunacak? Tabii ki bu da, 1000 TL’yi toplam katılma payı sayısına bölünerek hesaplanacak. Örneğin 100 adet katılma payı olan bir yatırım fonu, toplam 1000 TL’lik portföye sahipse, her bir katılma payının değeri de 1000/100=10 TL olacaktır.

İleri Fiyatlama Yöntemi Nedir?

Yatırım fonlarının portföy değerinin hesaplamasında dikkatinize sunduğum ince ayrıntı, fonların portföy değerinin anlık değil günlük olarak hesaplanmasıydı. İşte tam da bu yüzden, bizler yatırımcı olarak bir yatırım fonu aldığımızda ya da sattığımızda, alım ya da satım fiyatını kesin bir suretle bilemeyiz. Bunun sebebi ise, yatırım fonlarının fiyatlamasında “ileri fiyatlama” yönteminin uygulanmasıdır. Fakat bunun da iki istisnası var: Para piyasası fonları ile kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında ileri fiyatlama yöntemi kullanılmaz.

Peki öyleyse yatırımcılar, yatırım fonu alım-satımlarında, diğer yatırım araçlarından farklı olarak hangi esaslar üzerinden bu işlemi gerçekleştirirler? Gelin şimdi ona bakalım.

Katılma Payı Alım Esasları

Diyelim ki siz bir yatırımcı olarak bir yatırım fonunu almaya karar verdiniz ve yatırım fonu katılma payı fiyatının en son açıklanan fiyatının da 1 lira olduğunu görüyorsunuz. Ve siz 100 adet katılma payı almak istiyorsunuz. Bu durumda, yatırım fonunun en son ilan edilen fiyatına göre 100 adet katılma payının karşılık geldiği tutar da 100*1=100 TL olacaktır. Fakat siz bu işlemi yaparken, yatırım fonunun bir sonraki fiyatı tam olarak bilinmediğinden dolayı, hesabınızdan 100 liraya ilave olarak %20 daha fazla para bloke edilecektir. Yani 100 lira yerine, 120 lira.

Bu arada alış emrinizi verdikten sonra bloke edilen para, alış gerçekleşene kadar, yine fon izahnamesinde önceden belirtilen bir yatırım aracında nemalandırılır. Bu nemalandırma repo ve benzeri sabit getirili araçlarda yapılır. Fakat siz faiz getirisinden kaçınan bir yatırımcıysanız, tercihiniz halinde nemalanma uygulanmaz ya da SPK tarafından uygun görülen faizsiz bir araçta nemalandırılır.

Alım işlemi gerçekleştikten sonra, hesaplanan fiyata göre oluşan toplam alış maliyetinden geriye kalan tutar ve bloke edilen toplam tutarın nemasıyla birlikte yatırımcıya iade edilir. Örneğin 100 adet katılma payı alış maliyeti “ileri fiyata” göre 105 lira olarak gerçekleşti ve başta bloke edilmiş olan 120 lira da fazladan 1 lira getiri sağladıysa; 121 liradan arta kalan 121-105=16 TL yatırımcıya iade olur. İlave marj oranı fon izahnamesine göre %20’den daha düşük bir oran da olabilir ama mevzuata göre daha yukarısı olamaz.

Peki alım işlemi ne zaman gerçekleşecek?

Bunun için de fon izahnamesine bakılması gerekiyor. Fakat burada yaygın uygulamadan size söz edeyim. Uygulamada genelde 12.00-12.30 saatlerine kadar gönderilen alım emirleri, talimatın verilmesinden sonraki ilk hesaplamada bulunan katılma payı fiyatı üzerinden yerine getirilir. Fon izahnamesinde belirtilen bir saatten sonra iletilen emirler ise, ilk değil ikinci hesaplamada bulunan değer üzerinden işleme konur. Eğer talimat adet olarak değil de, tutar olarak verildiyse; yine emrin veriliş saatine göre ilk ya da ikinci hesaplamada belirlenen fiyat esas alınır ve belirlenen söz konusu fiyat, verilen talimat tutarında kaç adet katılma payına karşılık geliyorsa o kadar adet alım gerçekleşmiş olur.

Katılma Payı Alım Esasları

Satım emirleri de, alım emirlerinde olduğu gibi “ileri fiyatlama” yöntemiyle belirlenen fiyattan gerçekleşir. Tek farkla ki, satım emirlerinde nemalandırma yapılmaz.

Satış bedelinin yatırımcıya ödenmesinde ise, satış emrinin yine fon izahnamesinde belirlenen saatten önce ya da sonra iletilmesine göre farklılık vardır. Belirlenen saatten önce verilen satış emirleri izleyen iş gününde yatırımcının hesabına geçer, sonrasında iletilen emirlerin satış bedelleri ise 2 iş günü ertesinde tahsil edilir. (Fon türüne göre bu süre değişebilir.)

Aslında satımda uygulanan “ileri fiyatlama” yöntemi alışta uygulanan yöntem ile aynı prosedürü içerir. Belirlenmiş öğlen saatine kadar verilen emirler o gün sonunda hesaplanan fiyattan, o saatten sonrakiler ise bir sonraki gün hesaplanan fiyattan işleme konur. Satış bedelinin ödenmesi ise, genelde işleme esas olacak ileri fiyatın hesaplamasından 1 iş günü sonra gerçekleşir.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Mission News Theme by Compete Themes.